അജിൻക്യ രഹാനെ വിരമിച്ചു. വാർത്ത ഒറ്റവരിയിലാണ് വന്നത്. പക്ഷേ ഇന്ത്യൻ ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റിനെ സ്നേഹിച്ചവരുടെ മനസ്സിൽ അത് ഒരു യുഗത്തിൻ്റെ അവസാനമെന്ന പോലെ പതിക്കുന്നു. വലിയ ശബ്ദമില്ലാതെ വന്നവൻ. വലിയ ആഘോഷമില്ലാതെ കളിച്ചവൻ. വലിയ അവകാശവാദങ്ങളില്ലാതെ രാജ്യത്തിനുവേണ്ടി നിന്നവൻ. അങ്ങനെ തന്നെയാണ് അവൻ ഇറങ്ങിപ്പോയതും. “ഇനി മതി” എന്ന് രഹാനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റിൻ്റെ വെള്ളക്കുപ്പായ ചരിത്രത്തിൽ ഒരു നിശ്ശബ്ദതാൾ മറഞ്ഞു. ജൂലൈ 30നാണ് രഹാനെ അന്താരാഷ്ട്ര ക്രിക്കറ്റിൽ നിന്ന് വിരമിക്കൽ പ്രഖ്യാപിച്ചത്; ഇന്ത്യക്കായി അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ അവസാന ടെസ്റ്റ് 2023 ജൂലൈയിലായിരുന്നു.
രഹാനെയുടെ കണക്കുകൾ നോക്കിയാൽ, അത് അതിവിശേഷമായൊരു ടെസ്റ്റ് ജീവിതത്തിൻ്റെ രേഖയാണ്. 85 ടെസ്റ്റുകളിൽ 5077 റൺസ്. ശരാശരി 38.46. 12 സെഞ്ച്വറികളും 26 അർധസെഞ്ച്വറികളും. ഏറ്റവും ഉയർന്ന സ്കോർ 188. ഏകദിനത്തിൽ 90 മത്സരങ്ങളിൽ 2962 റൺസ്, ശരാശരി 35.26, 3 സെഞ്ച്വറി, 24 അർധസെഞ്ച്വറി. അന്താരാഷ്ട്ര ട്വൻ്റി-20യിൽ 20 മത്സരങ്ങളിൽ 375 റൺസ്. എല്ലാം കൂടി ഇന്ത്യക്കായി 8414 അന്താരാഷ്ട്ര റൺസ്. ഫീൽഡിങ്ങിൽ ടെസ്റ്റിൽ 102 ക്യാച്ചുകൾ, ഏകദിനത്തിൽ 48, ട്വൻ്റി-20യിൽ 16. ഈ സംഖ്യകളിൽ രഹാനെയെ മുഴുവൻ അടക്കാനാവില്ലെങ്കിലും, അവൻ ഇന്ത്യക്കുവേണ്ടി എത്രമാത്രം സംഭാവന നല്കിയെന്ന ഏകദേശരൂപം വ്യക്തമാവും.
എന്നാൽ രഹാനെയെ ഓർക്കുമ്പോൾ ആദ്യം മനസ്സിൽ വരുന്നത് റൺസിൻ്റെ എണ്ണം അല്ല. അവൻ ക്രീസിലെത്തിയ നിമിഷങ്ങളാണ്. പന്ത് സ്വിങ് ചെയ്യുന്ന പ്രഭാതങ്ങൾ. വിദേശ പിച്ചുകളിൽ ഇന്ത്യ 4 വിക്കറ്റ് നഷ്ടപ്പെട്ട് വിറച്ചുനിൽക്കുന്ന സ്കോർബോർഡുകൾ. ഡ്രസിങ് റൂമിൽ ഉത്കണ്ഠ നിറഞ്ഞ സമയം. അപ്പോഴാണ് രഹാനെ ഇറങ്ങിവന്നിരുന്നത്. അവൻ ക്രീസിലേക്കു നടക്കുമ്പോൾ അമിത ആത്മവിശ്വാസം കാണിക്കാറില്ലായിരുന്നു. പക്ഷേ ഭയം കാണിച്ചുമില്ല. ഒരു മധ്യവർഗ്ഗ മനുഷ്യൻ ജീവിതത്തിലെ വലിയ പ്രതിസന്ധിയെ നേരിടുന്ന ശാന്തതയോടെ അവൻ ബാറ്റ് പിടിച്ചു.
അവൻ്റെ ഏറ്റവും വലിയ സ്മാരകം മെൽബൺ ആയിരിക്കും. 2020-21 ഓസ്‌ട്രേലിയൻ പര്യടനം. അഡിലെയ്ഡിൽ ഇന്ത്യ 36ന് പുറത്തായ നാണക്കേടിൻ്റെ മുറിവ്. വിരാട് കോഹ്ലി പിതൃത്വ അവധിയോടെ മടങ്ങിയശേഷം തകർന്നുപോയ ടീമിൻ്റെ ക്യാപ്റ്റൻസി രഹാനെയുടെ കൈകളിൽ. ആ സമയത്ത് ആരും അത്ഭുതം പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല. പക്ഷേ മെൽബണിൽ രഹാനെ അടിച്ചെടുത്ത സെഞ്ചുറി മറ്റൊരു സാധാരണ ഇന്നിങ്‌സ് മാത്രമായിരുന്നില്ല; അത് ഒരു ടീമിൻ്റെ മനോബലം തിരിച്ചുപിടിച്ച നിമിഷമായിരുന്നു. ആ പരമ്പര ഇന്ത്യ 2-1ന് ജയിച്ചു. ഓസ്‌ട്രേലിയയിൽ ഇന്ത്യ നേടിയ ഏറ്റവും ധീരമായ ടെസ്റ്റ് വിജയങ്ങളിൽ ഒന്നിന് രഹാനെയായിരുന്നു നായകൻ.
ക്യാപ്റ്റനെന്ന നിലയിൽ രഹാനെയുടെ റെക്കോഡിന് വിചിത്രമായൊരു സൗന്ദര്യമുണ്ട്. ഇന്ത്യയെ 6 ടെസ്റ്റുകളിൽ നയിച്ചു. 4 ജയം. 2 സമനില. തോൽവി ഇല്ല. ഈ കണക്കിൻ്റെ സാമ്പിൾ ചെറുതാണെന്ന് പറയാം. പക്ഷേ ചില കാര്യങ്ങൾ അളക്കാൻ മത്സരങ്ങളുടെ എണ്ണം മാത്രം പോര. അഡിലെയ്ഡിലെ ചാരത്തിൽ നിന്ന് മെൽബണിലേക്ക്, അവിടെ നിന്ന് സിഡ്നിയിലെ ക്ഷമയിലൂടെ ഗാബ്ബയിലെ അസാധ്യവിജയത്തിലേക്കും ടീമിനെ കൊണ്ടുപോയ ആ ശാന്തതയാണ് രഹാനെ എന്ന യഥാർത്ഥ ക്യാപ്റ്റൻ.
രഹാനെ ബാറ്റർ മാത്രമായിരുന്നില്ല. ഇന്ത്യയുടെ സ്ലിപ്പിലെ വിശ്വാസമായിരുന്നു. 2015ൽ ഗാലെയിൽ ശ്രീലങ്കയ്‌ക്കെതിരെ ഒരു ടെസ്റ്റിൽ 8 ക്യാച്ചുകൾ എടുത്തപ്പോൾ അത് ലോകറെക്കോഡായി. ഒരു ഫീൽഡർ ഒരു ടെസ്റ്റിൽ എടുത്ത ഏറ്റവും കൂടുതൽ ക്യാച്ചുകൾ എന്ന റെക്കോഡ് അന്ന് രഹാനെയുടെ പേരിലായി. ക്യാച്ചുകൾ സാധാരണ കാണുമ്പോൾ ചെറിയ സംഭവങ്ങളായി തോന്നും. പക്ഷേ, ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റിൽ സ്ലിപ്പിൽ നിൽക്കുന്ന മനുഷ്യൻ്റെ കൈകൾ പലപ്പോഴും ഒരു പരമ്പരയുടെ വിധി എഴുതും. രഹാനെയുടെ കൈകൾ അങ്ങനെയായിരുന്നു — ശാന്തം, കൃത്യം.
രഹാനെ വിരമിച്ചതോടെ ഇന്ത്യൻ ടെസ്റ്റിൻ്റെ പ്രശസ്തമായ ഒരു കാഴ്ചയും പൂർണ്ണമായി മറയുന്നു. രോഹിത് ശർമ, വിരാട് കോഹ്ലി, ചേതേശ്വർ പൂജാര, അജിൻക്യ രഹാനെ — ഇവർ ഒരുമിച്ച് നിന്നത് ബാറ്റിങ് നിരയായി മാത്രമല്ല. സ്ലിപ്പിൽ അവർ നിന്നാൽ അത് ഒരു മതിൽപോലെ. രോഹിത്തിൻ്റെ സ്വാഭാവിക സൗന്ദര്യം. കോഹ്ലിയുടെ തീ. പൂജാരയുടെ കല്ലുപോലെ ഉറച്ച ക്ഷമ. രഹാനെയുടെ സൗമ്യമായ നൈപുണ്യം. 4 പേരും ചേർന്നപ്പോൾ ഇന്ത്യൻ ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റിൻ്റെ മുഖമായി.
ആ മുഖം ഇപ്പോൾ ഓർമ്മയായി മാറുന്നു. രോഹിത് 2025 മെയ് മാസത്തിൽ ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റിൽ നിന്ന് വിരമിച്ചു. കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്കു ശേഷം വിരാട് കോഹ്ലിയും ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റിനോട് വിടപറഞ്ഞു. 2025 ഓഗസ്റ്റിൽ ചേതേശ്വർ പൂജാര വിരമിക്കൽ പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇപ്പോൾ രഹാനെയും അന്താരാഷ്ട്ര ക്രിക്കറ്റിൽ നിന്ന് മടങ്ങി. അങ്ങനെ ഇന്ത്യൻ ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റിൻ്റെ ആ സ്ലിപ് കോർഡൻ പൂർണ്ണമായി ചരിത്രത്തിലൊതുങ്ങി.
ഇവരുടെ ബന്ധം മനസ്സിലാക്കാൻ ഒരു ഡ്രസിങ് റൂം സങ്കൽപ്പിച്ചാൽ മതി. രോഹിത് പലപ്പോഴും കളിയെ എളുപ്പമാക്കി കാണിച്ച മനുഷ്യൻ. കോഹ്ലി ഓരോ പന്തിനെയും യുദ്ധമാക്കി മാറ്റിയ നായകൻ. പൂജാര ശരീരത്തിൽ പന്തേറ്റിട്ടും ക്രീസിൽ നിന്ന മതിൽ. രഹാനെ അതിൻ്റെ നടുവിൽ ശബ്ദം കുറച്ചൊരു സമതുലനം. കോഹ്ലിയുടെ തീയ്ക്ക് രഹാനെ വെള്ളമല്ലായിരുന്നു; ദിശയായിരുന്നു. പൂജാരയുടെ പ്രതിരോധത്തിന് രഹാനെ വിരുദ്ധമല്ലായിരുന്നു; അതിൻ്റെ നീട്ടലായിരുന്നു. രോഹിത്തിൻ്റെ ലാളിത്യത്തിന് രഹാനെ നിഴലല്ലായിരുന്നു; അതിനൊപ്പം നിന്ന ശാന്തതയായിരുന്നു.
ഇന്ത്യ വിദേശത്ത് ജയിക്കാൻ തുടങ്ങിയത് പെട്ടെന്ന് സംഭവിച്ചില്ല. അതിന് പിന്നിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള കഥാപാത്രങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. പൂജാര ശരീരത്തിൽ പന്തുകൾ ഏറ്റു നിന്നപ്പോൾ മറുവശത്ത് രഹാനെ സ്കോർബോർഡ് ശ്വാസം വിട്ടു ചലിപ്പിച്ചു. കോഹ്ലി ആക്രമണത്തിൻ്റെ ഭാഷ നൽകി. രോഹിത് പിന്നീട് ടെസ്റ്റ് ഓപ്പണറായി ഉറച്ചപ്പോൾ ഇന്ത്യയ്ക്ക് വേറൊരു വാതിൽ തുറന്നു. ഈ 4 പേരും ഒരുമിച്ച് ഒരു കാലത്ത് ഇന്ത്യൻ ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റിനെ വെറും മത്സരഫലങ്ങളിൽ നിന്ന് മാനസികാവസ്ഥയാക്കി മാറ്റി. വിദേശത്ത് ജയിക്കാം. വേഗം പേടിക്കേണ്ട. സ്വിങിനെ നേരിടാം. ഓസ്‌ട്രേലിയയിൽ പിന്നിൽ നിന്നാലും തിരിച്ചുവരാം. ഇംഗ്ലണ്ടിൽ മഴയും മേഘവും നിറഞ്ഞാലും നില്ക്കാം. ഈ വിശ്വാസം അവർ ചേർന്നാണ് പണിതത്.
അവരിൽ രഹാനെ ഏറ്റവും കുറച്ച് സംസാരിച്ചവനായിരുന്നു. ഏറ്റവും കുറച്ച് ആഘോഷിക്കപ്പെട്ടവനും. പലപ്പോഴും അവൻ്റെ സ്ഥാനം ഒരു വലിയ ഇന്നിങ്‌സിനുശേഷം പോലും അടുത്ത പരമ്പരയിൽ വീണ്ടും ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഫോമില്ലായ്മയും വിമർശനവും പിന്തുടർന്നു. അവസാനകാലം അനിശ്ചിതത്വത്തോടെ നീണ്ടു. പക്ഷേ രഹാനെയുടെ കരിയറിൻ്റെ നീതി അവൻ്റെ അവസാന രണ്ട് വർഷങ്ങളിലല്ല. ലോർഡ്സിലെ 2014 സെഞ്ചുറിയിലും, മെൽബൺ 2020ലും, ഓവർസീസ് ടെസ്റ്റുകളിൽ ഇന്ത്യ തകരാതിരിക്കാൻ കെട്ടിയ ചെറിയ മതിലുകളിലും, സ്ലിപ്പിൽ പന്തുകൾ പിടിച്ച കൈകളിലുമാണ്.
സച്ചിൻ ടെണ്ടുൽക്കർ രഹാനെയെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞ ഒരു വാചകമുണ്ട്: സമാധാനം ആക്രമണത്തിൻ്റെ വിപരീതമല്ലെന്ന് രഹാനെ കാണിച്ചു തന്നു എന്ന്. അതാണ് രഹാനെയുടെ ക്രിക്കറ്റ്. അവൻ അലറിയില്ല. പക്ഷേ ഇന്ത്യക്കുവേണ്ടി പൊരുതി. അവൻ നെഞ്ചത്ത് കൈകൊട്ടി ആഘോഷിച്ചില്ല. പക്ഷേ ക്രീസിൽ നിൽക്കേണ്ടപ്പോൾ നിന്നു. അവൻ എല്ലായ്പ്പോഴും കഥയുടെ കേന്ദ്രം ആയിരുന്നില്ല. പക്ഷേ കഥ തകർന്നുപോകാതിരിക്കാൻ പലപ്പോഴും അവൻ അവിടെ സ്വന്തം വേഷം ഉറപ്പിച്ചുനിർത്തി.
ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ് പുതിയ കാലത്തേക്ക് നീങ്ങും. പുതിയ ബാറ്റർമാർ വരും. പുതിയ സ്ലിപ് കോർഡൻ ഉണ്ടാകും. പുതിയ ക്യാപ്റ്റൻമാർ ഗാബ്ബയുടെയും മെൽബണിൻ്റെയും കഥകൾ കേട്ട് വളരും. പക്ഷേ ഒരു കാലത്തിൻ്റെ മണവും ശബ്ദവും അതുപോലെ തിരികെ വരില്ല. രോഹിത്, കോഹ്ലി, പൂജാര, രഹാനെ എന്ന നിര ഇനി സ്കോർകാർഡിൽ വരില്ല. സ്ലിപ്പിൽ ആ 4 മുഖങ്ങളും ഒരുമിച്ച് കാണില്ല. അത് ഒരു ടീമിൻ്റെ മാറ്റമല്ല; ഒരു തലമുറയുടെ മടക്കമാണ്.
രഹാനെയുടെ വിടവാങ്ങൽ നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നത് മറ്റൊന്നു കൂടിയാണ്. ക്രിക്കറ്റിൽ മഹത്വം എല്ലായ്പ്പോഴും മുഴക്കമുള്ളതല്ല. ചില മഹത്വങ്ങൾ സ്ലിപ്പിൽ കുനിഞ്ഞുനിൽക്കും. ചില മഹത്വങ്ങൾ പന്ത് അവസാന നിമിഷം വരെ നോക്കും. ചില മഹത്വങ്ങൾ ടീമിൻ്റെ ചുമൽ തകരുമ്പോൾ ശാന്തമായി കൈവെക്കും. ചില മഹത്വങ്ങൾ വിരമിക്കുമ്പോൾ പോലും ബഹളം ഉണ്ടാക്കില്ല.
അജിൻക്യ രഹാനെ അങ്ങനെയൊരു മഹത്വമായിരുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റിലെ മൃദുവായ ശക്തി. വിദേശ പിച്ചുകളിലെ നിശ്ശബ്ദ ധൈര്യം. സ്ലിപ്പിലെ വിശ്വസ്ത കൈ. മെൽബണിലെ ശാന്തനായ നായകൻ. അവൻ പോയി. പക്ഷേ മെൽബണിലെ ആ ഉയർത്തിയ ബാറ്റ് ഇപ്പോഴും അവിടെ തന്നെയുണ്ട്. ഗാബ്ബയുടെ പുല്ലിൽ ഇന്ത്യയുടെ പാദമുദ്രകൾക്കൊപ്പം. ഗാലെയിലെ സ്ലിപ്പിൽ പറന്നെത്തിയ പന്തുകളുടെ ഓർമ്മയ്ക്കൊപ്പം.
