ഡൽഹിയിലെ ജന്തർ മന്തർ പല സമരങ്ങളും കണ്ടിട്ടുണ്ട്. അധികാരത്തിൻ്റെ ചെവിയിൽ ജനങ്ങളുടെ ശബ്ദം എത്തിക്കാൻ രാജ്യത്തിൻ്റെ പല മൂലകളിൽനിന്നും മനുഷ്യർ വന്നു നിന്ന മണ്ണാണ് അത്. പക്ഷേ ഇത്തവണ അവിടെ ഉയർന്ന ശബ്ദത്തിന് വേറൊരു സ്വഭാവമുണ്ടായിരുന്നു. അത് പഴയ പാർട്ടി ഓഫീസുകളിൽനിന്ന് തയ്യാറാക്കിയ മുദ്രാവാക്യമല്ല. അത് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വേദികളിലെ പരിശീലിത പ്രസംഗവുമല്ല. പരീക്ഷാഹാളിൽ വഞ്ചിക്കപ്പെട്ട, കോച്ചിങ് മുറികളിൽ വർഷങ്ങൾ ചെലവഴിച്ച, റദ്ദായ പരീക്ഷകളുടെ മുന്നിൽ ജീവിതം തകർന്നുപോയ ഒരു തലമുറയുടെ വിറയ്ക്കുന്ന ശബ്ദമായിരുന്നു അത്. “ഞങ്ങളെ പാറ്റകളെന്ന് വിളിച്ചോ? എങ്കിൽ പാറ്റകൾ തന്നെയാണ് ഇനി ഈ സംവിധാനത്തിൻ്റെ ചുവരുകൾക്കുള്ളിലൂടെ കയറിവരുന്നത്” എന്ന രാഷ്ട്രീയമറുപടിയായിരുന്നു കോക്രോച്ച് ജനതാ പാർട്ടിയുടെ ഡൽഹി സമരം.
ഈ പ്രക്ഷോഭത്തിൻ്റെ തുടക്കം തന്നെ ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിലെ പുതിയൊരു അധ്യായമായിരുന്നു. 2026 മെയ് 15ന് സുപ്രീം കോടതിയിലെ ഒരു പരാമർശത്തിൽ നിന്നാണ് “കോക്രോച്ച്” എന്ന വാക്ക് യുവജനരോഷത്തിൻ്റെ രാഷ്ട്രീയചിഹ്നമായി മാറിയത്. അതിന് പിന്നാലെ മെയ് 16ന് അഭിജീത് ദിപ്കെ കോക്രോച്ച് ജനതാ പാർട്ടി എന്ന പരിഹാസാത്മക ഓൺലൈൻ പ്ലാറ്റ്ഫോം ആരംഭിച്ചു. കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ തന്നെ അതിൻ്റെ ഇൻസ്റ്റഗ്രാം, എക്സ് അക്കൗണ്ടുകൾ വലിയ യുവജനപിന്തുണ നേടി. ജൂൺ 6ന് ജന്തർ മന്തറിൽ ആദ്യ ഓഫ്ലൈൻ കൂട്ടായ്മ നടന്നു. അന്ന് ഉയർന്ന പ്രധാന ആവശ്യം വ്യക്തമായിരുന്നു: നീറ്റ് ചോദ്യപേപ്പർ ചോർച്ചയ്ക്കും പരീക്ഷാ പ്രതിസന്ധിക്കും ഉത്തരവാദിയായ കേന്ദ്ര വിദ്യാഭ്യാസമന്ത്രി ധർമേന്ദ്ര പ്രധാൻ രാജിവെക്കണം.
കോക്രോച്ച് ജനതാ പാർട്ടി ആദ്യം ഒരു തമാശപോലെ തോന്നിയിരിക്കാം. എന്നാൽ ആ തമാശയ്ക്കുള്ളിൽ ഒരു തലമുറയുടെ അപമാനം കത്തിയിരുന്നു. “മടിയൻമാർ”, “തൊഴിലില്ലാത്തവർ”, “ഓൺലൈൻ കുട്ടികൾ”, “രാജ്യത്തിന് ഭാരമായവർ” എന്നിങ്ങനെ അധികാരവും അതിൻ്റെ അനുകൂല വൃത്തങ്ങളും അവഗണിച്ച യുവാക്കൾ അതേ പരിഹാസം ആയുധമാക്കി. അവർ പാർട്ടിയായി രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത രാഷ്ട്രീയകക്ഷിയാണോ എന്നത് ഇവിടെ പ്രധാനമല്ല. അവർ ഒരു പുതിയ ജനാധിപത്യഭാഷ സൃഷ്ടിച്ചുവെന്നതാണ് പ്രധാനപ്പെട്ടത്. പേപ്പർ ലീക്കുകൾ, തൊഴിലില്ലായ്മ, വിദ്യാർത്ഥി ആത്മഹത്യകൾ, പരീക്ഷാമാഫിയ, എൻ.ടി.എയുടെ പരാജയം, ഭരണ ഉത്തരവാദിത്തമില്ലായ്മ — ഇതെല്ലാം ഒരേ നൂലിൽ ബന്ധിപ്പിച്ച പ്രസ്ഥാനമായി അവർ വളർന്നു. നീറ്റ് പരീക്ഷ ചോർച്ചയും റദ്ദാക്കലും ഏകദേശം 20 ലക്ഷം വിദ്യാർത്ഥികളെ ബാധിച്ചതാണ് ഈ വലിയ യുവജനപ്രക്ഷോഭത്തിന് ഇന്ധനമായത്.
ഈ സമരത്തിൻ്റെ ശക്തി അതിൻ്റെ ആവശ്യങ്ങളുടെ വ്യക്തതയിലായിരുന്നു. കോക്രോച്ച് ജനതാ പാർട്ടി പുറത്തുവിട്ട പരീക്ഷാ പരിഷ്കരണ പ്രഖ്യാപനം 5 പ്രധാന ആവശ്യങ്ങൾ മുന്നോട്ടുവച്ചു: പുതിയ സുതാര്യതയും ഉത്തരവാദിത്തവും ഉറപ്പാക്കുന്ന പൊതുപരീക്ഷാ നിയമം; എൻ.ടി.എ., എസ്.എസ്.സി. ഉൾപ്പെടെയുള്ള പരീക്ഷാസംവിധാനങ്ങളുടെ പരിഷ്കാരം; വിദ്യാർത്ഥികളുടെ അവകാശ പരിഷ്കരണ; നാഷണൽ ആസ്പിറൻ്റ് ക്ഷേമനിധി; സ്ഥിരമായ പാർലമെൻ്ററി മേൽനോട്ടം. കഴിഞ്ഞ 10 വർഷത്തിനിടെ 90ലധികം പേപ്പർ ലീക്കുകൾ രാജ്യത്തെ കോടിക്കണക്കിന് പരീക്ഷാർത്ഥികളുടെ ഭാവി തകർത്തുവെന്ന് സംഘടനയുടെ പ്രഖ്യാപനം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ഇത് വെറും ഒരു മന്ത്രിയുടെ രാജിയാവശ്യപ്പെട്ട സമരം മാത്രമായിരുന്നില്ല; പരീക്ഷയെഴുതുന്ന ഇന്ത്യൻ യുവാവിൻ്റെ പൗരാവകാശപ്രഖ്യാപനമായിരുന്നു.
ജൂൺ 20 മുതൽ ജന്തർ മന്തറിൽ തുടർന്നിരുന്ന സമരം ജൂൺ 28ന് സോനം വാങ്ചുക്കിൻ്റെ നിരാഹാരത്തോടെ നൈതികമായ മറ്റൊരു ഉയരത്തിലെത്തി. വിദ്യാഭ്യാസപരിഷ്കാരത്തിനും പരിസ്ഥിതി നീതിക്കും ലഡാക്കിൻ്റെ അവകാശങ്ങൾക്കുമായി ദീർഘകാലം പ്രവർത്തിച്ച വാങ്ചുക്ക്, കോക്രോച്ച് ജനതാ പാർട്ടിയുടെ പ്രക്ഷോഭത്തിന് ഒരു നിശ്ശബ്ദമായ ധാർമിക കേന്ദ്രം നൽകി. ആദ്യം ചിതറിനിന്ന ഒരു കൂട്ടായ്മയായിരുന്ന ജന്തർ മന്തർ പ്രക്ഷോഭം വാങ്ചുക്കിൻ്റെ സാന്നിധ്യത്തോടെ കൂടുതൽ ഗൗരവവും ദിശയും നേടി; സമരത്തിൻ്റെ മുഖവും മനസ്സാക്ഷിയും പ്രതീകവുമായി അദ്ദേഹം മാറി.
ഈ സമരത്തിൻ്റെ രീതിയാണ് ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായത്. അത് പഴയ രീതിയിലുള്ള ജാഥയും ധർണയും മാത്രമായിരുന്നില്ല. സോഷ്യൽ മീഡിയയിലെ പരിഹാസം, മീമുകൾ, ഡി.പി. മാറ്റൽ കാമ്പെയിൻ, ഓൺലൈൻ ഹർജികൾ, നഗരങ്ങളിലേക്കുള്ള പ്രക്ഷോഭ ആഹ്വാനം, സമരപ്പന്തലിലെ സ്ഥിരസാന്നിധ്യം, നിരാഹാരം, പാർലമെൻ്റ് മാർച്ച് — ഇതെല്ലാം ചേർന്ന ഹൈബ്രിഡ് രാഷ്ട്രീയരീതിയായിരുന്നു അത്. കോക്രോച്ച് ജനതാ പാർട്ടിയുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റിൽ തന്നെ “ഫൈവ് ഡിമാൻഡ്സ്, സീറോ സ്പോൺസേഴ്സ്, വൺ സ്റ്റബ്ബൺ സ്വാം” എന്ന രീതിയിൽ പ്രസ്ഥാനം സ്വയം അവതരിപ്പിച്ചു. 10 ലക്ഷത്തിലധികം അംഗങ്ങളും 8 ലക്ഷത്തിലധികം ഹർജി ഒപ്പുകളും ലഭിച്ചതായി സംഘടന അറിയിച്ചു.
ജൂലൈ 20ലെ “ചലോ സൻസദ്” ആഹ്വാനം ഈ സമരത്തിൻ്റെ നിർണായക വഴിത്തിരിവായിരുന്നു. “ജന്തർ മന്തറിൽ ജൂൺ 20 മുതൽ സമരം ചെയ്തിട്ടും ശബ്ദം കേൾക്കപ്പെട്ടില്ല; അതുകൊണ്ട് പാർലമെൻ്റിലേക്കു സമാധാനപരമായി നീങ്ങുന്നു” എന്നായിരുന്നു പ്രസ്ഥാനത്തിൻ്റെ പ്രഖ്യാപനം. പേപ്പർ ലീക്കുകൾ ഭാവികളെ തകർത്തുവെന്നും ചിലർ ജീവൻകൊണ്ട് വിലകൊടുത്തുവെന്നും അവർ പറഞ്ഞു. വിദ്യാഭ്യാസമന്ത്രി രാജിവെയ്ക്കണം, പരീക്ഷകൾ നീതിയുള്ളതാകണം, പാർലമെൻ്റ് മറുപടി പറയണം — ഇതായിരുന്നു ആ മാർച്ചിൻ്റെ രാഷ്ട്രീയസാരം.
പക്ഷേ അധികാരത്തിൻ്റെ മറുപടി സംഭാഷണമല്ലായിരുന്നു; പൊലീസ് ശക്തിയായിരുന്നു. പാർലമെൻ്റിലേക്കുള്ള മാർച്ചിൽ ലാത്തിയും കണ്ണീർവാതകവും ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടു. പൊലീസിൻ്റെ അടിച്ചമർത്തൽ സമരത്തെ അവസാനിപ്പിച്ചില്ല; മറിച്ച് അതിനെ കൂടുതൽ വ്യാപിപ്പിച്ചു. ശരീരത്തിൽ മുറിവേറ്റ വിദ്യാർത്ഥികൾ രാജ്യത്തിൻ്റെ മനസ്സിൽ മുറിവുണ്ടാക്കി. “പഠിക്കാൻ മാത്രം ആഗ്രഹിച്ചവരെ എന്തിനാണ് അടിക്കുന്നത്?” എന്ന ചോദ്യമാണ് സമൂഹമാധ്യമങ്ങളിലൂടെ, ക്യാമ്പസുകളിലൂടെ, കുടുംബങ്ങളിലൂടെ പടർന്നത്.
അവസാനം ധർമേന്ദ്ര പ്രധാൻ രാജിവെച്ചു. അത് ഒരു മന്ത്രിയുടെ വ്യക്തിഗത പരാജയമെന്നതിലുപരി, ദീർഘകാലം അധികാരത്തെ പിന്തുടർന്ന യുവജനസമ്മർദ്ദത്തിൻ്റെ വിജയമായിരുന്നു. 49 ദിവസത്തെ ജന്തർ മന്തർ സമരം പ്രധാൻ രാജിവെച്ചതിനും പ്രതിഷേധക്കാർക്കെതിരായ എഫ്.ഐ.ആറുകൾ പിൻവലിക്കൽ, നഷ്ടപരിഹാരം, പരിഷ്കാരങ്ങൾ എന്നിവയിൽ സർക്കാർ ഉറപ്പുനൽകിയതിനും പിന്നാലെയാണ് സമരം പിൻവലിച്ചത്.
എങ്കിലും ഈ വിജയം പൂർണ്ണവിരാമമല്ല. സോനം വാങ്ചുക്ക് ഇതിനെ “ജനാധിപത്യത്തിൻ്റെ വിജയം” എന്നു വിശേഷിപ്പിച്ചെങ്കിലും, കോക്രോച്ച് ജനതാ പാർട്ടി ചില ആവശ്യങ്ങൾ ഇനിയും ബാക്കിയുണ്ടെന്ന് വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. വിദ്യാഭ്യാസമന്ത്രിയുടെ രാജി വലിയ രാഷ്ട്രീയ വിജയം തന്നെയാണ്; എന്നാൽ പരീക്ഷാസംവിധാനത്തിൻ്റെ ഘടനാപരമായ പരിഷ്കാരം, മരിച്ച വിദ്യാർത്ഥികളുടെ കുടുംബങ്ങൾക്ക് നീതി, പൊലീസ് നടപടിയുടെ ഉത്തരവാദിത്തം, എൻ.ടി.എയുടെ പുനർനിർമ്മാണം — ഇവയാണ് ഇനി പ്രസ്ഥാനത്തിൻ്റെ അടുത്ത പരീക്ഷ. അതുകൊണ്ട് ഈ സമരത്തിൻ്റെ യഥാർത്ഥ വിജയം രാജിക്കത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നില്ല; സർക്കാർ നൽകിയ ഉറപ്പുകൾ നടപ്പാകുന്നിടത്താണ് അത് പൂർണ്ണമാകുക.
ഈ സമരം ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ കൊണ്ടുവരാൻ പോകുന്ന ഏറ്റവും വലിയ മാറ്റം യുവാക്കൾ ഇനി കാഴ്ചക്കാരല്ല എന്നതാണ്. ഇതുവരെ യുവാക്കളെ പാർട്ടികൾ റാലികളിലെ ജനക്കൂട്ടമായി കണ്ടിരുന്നു. ട്രെൻഡുകൾ ഉണ്ടാക്കുന്ന ഡിജിറ്റൽ സൈന്യമായി കണ്ടിരുന്നു. വോട്ടർമാരായി എണ്ണിയിരുന്നു. എന്നാൽ കോക്രോച്ച് ജനതാ പാർട്ടി കാണിച്ചുതന്നത്, യുവാക്കൾക്ക് സ്വന്തം ഭാഷയും സ്വന്തം രോഷവും സ്വന്തം സംഘടനാരീതിയും സ്വന്തം ചർച്ചാവിഷയങ്ങളും ഉണ്ടാക്കാൻ കഴിയുമെന്നാണ്. പരമ്പരാഗത പ്രതിപക്ഷം വൈകിയെത്തിയിടത്ത് ഒരു യുവജനമുന്നേറ്റം അധികാരത്തെ നേരിട്ട് ചർച്ചാമേശയിലേക്കു കൊണ്ടുവന്നു. കോൺഗ്രസും മറ്റ് പ്രതിപക്ഷശക്തികളും രാജിയെ “യുവശക്തിയുടെ വിജയം” എന്നു വിശേഷിപ്പിച്ചെങ്കിലും, കോക്രോച്ച് ജനതാ പാർട്ടിയുമായി സർക്കാർ നേരിട്ട് പരിഹാരം ചർച്ച ചെയ്തതോടെ പരമ്പരാഗത പ്രതിപക്ഷം രാഷ്ട്രീയകഥയുടെ പിന്നാമ്പുറത്തേക്ക് നീങ്ങിയെന്ന വായനയും ഉയർന്നു.
രണ്ടാമത്തെ മാറ്റം, പരിഹാസം ഇനി വെറും വിനോദമല്ല; അത് രാഷ്ട്രീയ ആയുധമാണ് എന്നതാണ്. “കോക്രോച്ച്” എന്ന നിന്ദാപദം അവർ അഭിമാനപദമാക്കി. ഈ മാറ്റം ചെറുതല്ല. അധികാരം ജനങ്ങളെ അപമാനിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഭാഷ തന്നെ ജനങ്ങൾ തിരികെ പിടിക്കുമ്പോൾ, അധികാരത്തിൻ്റെ മാനസിക മേൽക്കൈ തകർന്നുതുടങ്ങുന്നു. പാറ്റകളെ ചവിട്ടിക്കൊല്ലാമെന്ന് കരുതിയവർ പാറ്റകളുടെ കൂട്ടായ നിലനില്പിൻ്റെ രാഷ്ട്രീയാർത്ഥം തിരിച്ചറിയേണ്ടിവന്നു. “യൂ കനോട്ട് സ്ക്വാഷ് എ മൂവ്മെൻ്റ്” എന്ന അവരുടെ മുദ്രാവാക്യം ഒരു സോഷ്യൽ മീഡിയ വരിയല്ല; അടിച്ചമർത്തലിന് എതിരെ ഉയർന്ന പുതിയ ജനാധിപത്യസങ്കല്പമാണ്.
മൂന്നാമത്തെ മാറ്റം, സമരത്തിൻ്റെ കേന്ദ്രം നേതാവിൽനിന്ന് വിഷയത്തിലേക്ക് മാറുന്നു എന്നതാണ്. കോക്രോച്ച് ജനതാ പാർട്ടിക്ക് പരമ്പരാഗത കരിസ്മാറ്റിക് നേതാവിൻ്റെ ഏകാധിപത്യരൂപമില്ലായിരുന്നു. അഭിജീത് ദിപ്കെ പോലുള്ള മുഖങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും, സമരത്തെ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോയത് ആയിരക്കണക്കിന് വിദ്യാർത്ഥികളുടെ അനുഭവങ്ങളാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഈ സമരം ഒരു നേതാവിനെ അറസ്റ്റ് ചെയ്താൽ അവസാനിക്കുന്നതല്ലായിരുന്നു. ഒരു പന്തൽ നീക്കിയാൽ തീരുന്നതല്ലായിരുന്നു. ഒരു വാർത്താ ചാനൽ അവഗണിച്ചാൽ ഇല്ലാതാകുന്നതുമല്ലായിരുന്നു. പരീക്ഷാഹാളിൽ വഞ്ചിക്കപ്പെട്ട കുട്ടിയുടെ വേദന തന്നെയായിരുന്നു അതിൻ്റെ സ്ഥിരം നേതാവ്.
നാലാമത്തെ മാറ്റം, ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ വിദ്യാഭ്യാസവും പരീക്ഷാനീതിയും കേന്ദ്രപ്രശ്നമാകുന്നു എന്നതാണ്. ഇതുവരെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ജാതി, മതം, ദേശീയത, സബ്സിഡി, ക്ഷേമപദ്ധതി, സുരക്ഷ തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളാണ് പ്രധാന വേദികളിൽ നിറഞ്ഞിരുന്നത്. കോക്രോച്ച് സമരം പറയുന്നു: പരീക്ഷയും രാഷ്ട്രീയമാണ്; അഡ്മിറ്റ് കാർഡും രാഷ്ട്രീയരേഖയാണ്; ചോദ്യപേപ്പർ ചോർച്ചയും ഭരണപരാജയമാണ്; കോച്ചിങ് കടവും സാമൂഹ്യനീതിയുടെ ചോദ്യമാണ്. നീറ്റ്, എൻ.ടി.എ., എസ്.എസ്.സി., യു.ജി.സി.-നെറ്റ് തുടങ്ങിയ പേരുകൾ ഇനി പരീക്ഷാർത്ഥികളുടെ ആശങ്കമാത്രമല്ല; ദേശീയ രാഷ്ട്രീയത്തിൻ്റെ ചൂടേറിയ വാക്കുകളാണ്.
അഞ്ചാമത്തെ മാറ്റം, മാധ്യമങ്ങളുടെ ഏകാധിപത്യത്തിനുള്ള വെല്ലുവിളിയാണ്. മുഖ്യധാരാ മാധ്യമങ്ങൾ സമരത്തെ അവഗണിച്ചാലും, സോഷ്യൽ മീഡിയയും സ്വതന്ത്ര മാധ്യമങ്ങളും സമരനിലത്തെ ദൃശ്യങ്ങളും ചേർന്ന് ഒരു സമരത്തെ ദേശീയചർച്ചയാക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് ഈ പ്രസ്ഥാനം തെളിയിച്ചു. ദേശീയ ടെലിവിഷൻ സ്റ്റുഡിയോകളിൽ സ്ഥലം കിട്ടാത്ത ഒരു തലമുറ ജന്തർ മന്തറിൽ സ്വന്തം സ്റ്റുഡിയോ തീർത്തു. അവിടെ ക്യാമറകൾ വൈകിയെത്തി. പക്ഷേ ചരിത്രം നേരത്തെ തന്നെ റെക്കോഡ് ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്നു — വിദ്യാർത്ഥികളുടെ മൊബൈൽ ഫോണുകളിൽ, മുറിവേറ്റ ശരീരങ്ങളിൽ, മുദ്രാവാക്യങ്ങളിലെ ശബ്ദത്തിൽ.
ഈ വിജയത്തിൻ്റെ ഏറ്റവും ഹൃദയസ്പർശിയായ അർത്ഥം മറ്റൊന്നാണ്. ഒരു തലമുറ ആദ്യമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞു: തങ്ങൾ ഒന്നിച്ചുനിന്നാൽ അധികാരം പിന്മാറും. അവർ പഠിച്ചു: ഡിജിറ്റൽ കോപം തെരുവിൻ്റെ സ്ഥിരതയുമായി ചേരുമ്പോൾ അത് രാഷ്ട്രീയമാകും. അവർ കണ്ടു: ലാത്തി വീണാലും, കണ്ണീർവാതകം നിറഞ്ഞാലും, നിരാഹാരശരീരം ക്ഷീണിച്ചാലും, ന്യായമായ ആവശ്യം പിടിച്ചുനിർത്തിയാൽ ചരിത്രം മാറും. ഈ തിരിച്ചറിവ് തന്നെ ഭാവിയിലെ ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തെ മാറ്റാൻ മതിയാകും.
മോദി സർക്കാരിന് ഈ സമരം നൽകിയ സന്ദേശം വ്യക്തമാണ്. ഭൂരിപക്ഷത്തിൻ്റെ അഹങ്കാരം കൊണ്ട് എല്ലാം മറികടക്കാനാവില്ല. ദേശവിരുദ്ധതയുടെ മുദ്ര പതിപ്പിച്ച് എല്ലാ യുവജനരോഷത്തെയും നിശ്ശബ്ദമാക്കാനാവില്ല. പൊലീസ് ഉപയോഗിച്ച് ക്യാമ്പസുകളുടെ ഭാവി അടിച്ചമർത്താനാവില്ല. പരീക്ഷയിൽ നീതി നഷ്ടപ്പെട്ട കുട്ടിയെ രാഷ്ട്രവിരുദ്ധനാക്കാൻ കഴിയില്ല. അവൻ നാളെയുടെ ഡോക്ടറാകാം, അധ്യാപകനാകാം, എഞ്ചിനീയറാകാം, തൊഴിലില്ലാത്ത ബിരുദധാരിയാകാം; പക്ഷേ ഇന്ന് അവൻ പൗരനാണ്. ആ പൗരൻ്റെ ചോദ്യത്തിന് സർക്കാർ മറുപടി പറയണം.
പരമ്പരാഗത പ്രതിപക്ഷത്തിനും ഈ സമരം കഠിനപാഠം നൽകുന്നു. യുവാക്കളുടെ കോപം കണ്ട് കൈയടിക്കാൻ മാത്രം എത്തുന്ന രാഷ്ട്രീയം ഇനി മതിയാകില്ല. സമരം കത്തിയശേഷം ഫോട്ടോ എടുക്കാൻ എത്തുന്ന നേതൃത്വത്തെ യുവതലമുറ തിരിച്ചറിയും. ജന്തർ മന്തറിലെ കുട്ടികൾ കാണിച്ചുതന്നത്, പ്രതിപക്ഷം ശൂന്യതയിലായാൽ ജനങ്ങൾ സ്വന്തം പ്രതിപക്ഷം സൃഷ്ടിക്കും എന്നതാണ്. അത് പാർട്ടി ഓഫീസിൽ ജനിക്കണമെന്നില്ല; ചിലപ്പോൾ ഒരു മീമിൽനിന്ന് ജനിക്കും. ചിലപ്പോൾ ഒരു അപമാനവാക്കിൽനിന്ന്. ചിലപ്പോൾ റദ്ദായ പരീക്ഷയുടെ വേദനയിൽനിന്ന്.
കോക്രോച്ച് ജനതാ പാർട്ടിയുടെ ഡൽഹി സമരം അതുകൊണ്ട് ഒരു അസാധാരണ രാഷ്ട്രീയമാറ്റമാണ്. അത് വിജയത്തിൽ അവസാനിച്ച ഒരു സമരം മാത്രമല്ല; വിജയത്തോടെ തുടങ്ങുന്ന ഒരു ചോദ്യമാണ്. രാജ്യത്തെ കോടിക്കണക്കിന് യുവാക്കൾ ഇനി എന്ത് ആവശ്യപ്പെടും? തൊഴിൽ? പരീക്ഷാസുതാര്യത? വിദ്യാഭ്യാസച്ചെലവിലെ നിയന്ത്രണം? കോച്ചിങ് മാഫിയക്കെതിരായ നടപടി? വിദ്യാർത്ഥി ആത്മഹത്യകളുടെ സാമൂഹികകാരണം? ഇവയെല്ലാം ഇനി ഒറ്റപ്പെട്ട വിഷയം അല്ല. കോക്രോച്ച് സമരം അവയെ ഒരേ രാഷ്ട്രീയഭാഷയിൽ ബന്ധിപ്പിച്ചു.
പാറ്റകളെ വെറുപ്പോടെ നോക്കുന്നവർക്കറിയില്ല: അവ ഏറ്റവും കഠിനമായ സാഹചര്യങ്ങളിലും ജീവിക്കാൻ പഠിച്ച ജീവികളാണ്. ഈ രാജ്യത്തെ യുവാക്കളെയും സംവിധാനം അങ്ങനെ തന്നെയാണ് ഉണ്ടാക്കിയിരിക്കുന്നത് — കുറച്ച് അവസരം, കൂടുതൽ സമ്മർദ്ദം; കുറച്ച് ജോലി, കൂടുതൽ പരീക്ഷ; കുറച്ച് നീതി, കൂടുതൽ കാത്തിരിപ്പ്. ആ കാത്തിരിപ്പാണ് ഡൽഹിയിൽ പൊട്ടിത്തെറിച്ചത്. ആ പൊട്ടിത്തെറിയാണ് ഒരു കേന്ദ്രമന്ത്രിയുടെ രാജിയിലേക്ക് എത്തിയത്.
ചരിത്രം ഈ സമരത്തെ ഇങ്ങനെ ഓർക്കും:
- ചോദ്യപേപ്പർ ചോർന്നപ്പോൾ വിദ്യാർത്ഥികൾ ഭാവി തിരിച്ചു ചോദിച്ചു.
- അവരെ പാറ്റകളെന്ന് വിളിച്ചപ്പോൾ അവർ ആ പേരിൽ തന്നെ രാഷ്ട്രീയം പണിതു.
- പൊലീസ് ലാത്തി വീശിയപ്പോൾ അവർ പിരിഞ്ഞുപോയില്ല.
- സോനം വാങ്ചുക്ക് ഉപവാസം ഇരുന്നപ്പോൾ സമരത്തിന് മനസ്സാക്ഷി ലഭിച്ചു.
- ജന്തർ മന്തർ ചൂടിൽ ഉരുകിയപ്പോൾ രാജ്യം ഉണർന്നു.
- ഒടുവിൽ അധികാരം വഴങ്ങി.
ഇത് ഒരു സമരത്തിൻ്റെ വിജയം മാത്രം അല്ല. ഇത് ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിലെ പുതിയ മുന്നറിയിപ്പാണ്. യുവാക്കൾ ഇനി വോട്ടർമാർ മാത്രം അല്ല. അവർ ചോദ്യങ്ങളാണ്. അവർ തെരുവാണ്. അവർ ഡിജിറ്റൽ ശബ്ദമാണ്. അവർ ജന്തർ മന്തറിലെ ഉറക്കമില്ലാത്ത രാത്രികളാണ്.
അവരെ ചവിട്ടിമെതിക്കാമെന്ന് കരുതിയവർക്ക് ഡൽഹി നൽകിയ മറുപടി ഇതാണ്: പാറ്റകളെപ്പോലെ അവർ ജീവിച്ചതുമാത്രമല്ല; പാറ്റകളെപ്പോലെ അവർ തിരിച്ചുവന്നു. ഇത്തവണ അവർ ഒരു മന്ത്രിയെ കൊണ്ടുപോയി. നാളെ അവർ രാഷ്ട്രീയത്തിൻ്റെ ഭാഷ തന്നെ മാറ്റിയേക്കാം.
